Le Lenghe Séltiche an Padania : ël Lepòntich

Na division tradissional a divid ël Séltich "P", andova l'indo-euròpeo

*k^w > *p,

e 'l Séltich "Q", andova *k^w a l'è restà l'istess: ël Gaélich e 'l Seltibérich a son lenghe del Séltich "Q", an mentra le lenghe brittoniche, ël Lepòntich e la magior part dle lenghe gàliche (ma nen tute) a son lenghe dël Séltich "P".

Ël Lepòntich a l'è 'l nòm dàit a la lenga dle iscrission trovà për la prima vòta ant ël ragg ëd 50 Km. da Lugan, an Padania e an Svissera [Lejeune 1970]. Coste iscrission a parto dal qùart al prim secol a.C. e a son ëscrite ant l'alfabèt ëd Lugan. Cost alfabèt a distingh nen tra

/p t k/ e /b d g/

e a evita le letere dobie, për esempe 'l nom përsonal Lepòntich ANOKOPOKIOS a corispond al gàlich Andocombogios. An costo cas

/nd/ > /nn/

a l'è prope dël Lepòntich, ma l'eliminassion dla nasal an "KO(m)P" a peul esse purament gràfica. Coma ël Gàlich, ël Lepòntich a distingh tra doe sibilant, tute e doe presente an

"col (òmo)" ant na iscrission trovà a Vërgià, adess al museo archeològich ëd Milan [Lejeune 1970]:

PELKUI PRUIAM TEU KARITE IŚOS KALITE PALAM

= "? Dewu a l'ha drissà la costrussion për Pelgos; chiel a l'ha drissà la pera"

La paròla për "costrussion", accusativ ëd *bruwja a arcòrda 'l gàlich

briva "pont" ( < *b^hrewa),

ma le paròle pi streitament amparëntà a son an gërmànich: ad esempe

antich sassone bruggia "pont" < *b^hruw-jo-.

La paròla che probabilment a veul dì "pera", pala, comun-a ant le iscrission Lepòntiche, a l'è d'etimològia sconòssua. Ël tema vërbal *gar- a peul derivé da *g_°r- : indo-euròpeo ĝ^her- "sërcondé", coma ant l'antich irlandèis gort "camp", gàlich garth "recint" [Hamp 1991]; e *kal- a peul derivé da k_°l- : indo-euròpeo *kelH- "àusesse, solevé", confronta ël gàlich celicnon "cà", latin collis, anglosassone hyll e, eventualment, Celti "? j'elevà".

I preterit an dëntal a son pòch ciàir [Schmidt 1990; Eska 1990a], ma a son confërmà dai vèrb dël gàlich karnitu (3sg), karnitus (3pl) trovà pi al mësdì, a Tod e a San Bërnardin ëd Brion-a, ant iscrission gàliche scrivue con la scritura 'd Lugan. Ant l'iscrission ëd Tod, ch'a l'è an doe lenghe, KARNITU a sta për LOCAVIT ET STATUIT.

(Tuta l'iscrission ëd Tod a j'era: ATEKNATI TRUTIKNI KARNUTU LOKAN KOISIS TRUTIKUOS)

Ël sistema dij cas

Ël numer dij cas a l'è ridot a sinch, rispet aij eut dl'indo-euròpeo. Ël cas "dativ" a fa le fonsion dël dativ, dl'ablativ, dël locativ e dlë strumental.

La declinassion d'un tema 'n -o- *wiros "òmo" (latin vir) a j'era, al singolar:

Nominativ : *wiros

Vocativ : ?

Accusativ : *wirom

Genitiv : *wiri

Dativ : *wirui

Al plural i l'omo:

Dativ : *wiropos

La declinassion d'un tema 'n -a *teuta "pòpol" a j'era, al singolar:

Nominativ : *teuta

Vocativ : ?

Accusativ : *teutam

Genitiv : *teutias

Dativ : *teutiai